1. Prawo i rządy prawa

WYBIERZ ĆWICZENIE  JAKA TO ZASADA?   PRAWO W PANTOMIMIE  PRAWA I OBYCZAJE  CO BY BYŁO, GDYBY?  CZY ZNASZ KONSTYTUCJĘ?  UŁÓŻ KONSTYTUCJĘ  W PEWNEJ SZKOLE  CZY MA PRAWO TO ZROBIĆ?  CZWARTA KLASÓWKA  ILE WŁADZY?  ZADANIA I UPRAWNIENIA  NASZ IDEAŁ  


JAKA TO ZASADA?

Oto najważniejsze zasady współczesnego prawa. Wiele z nich znali już starożytni Rzymianie:

 prawo nie działa wstecz (lex retro non agit)

 normy niższego rządu muszą być zgodne z normami wyższego rzędu (lex superior derogat legi inferiori)

 czyn nie jest przestępstwem, jeśli prawo go za taki nie uważa (nullum crimen sine lege)

 prawo nie może nakładać obowiązków niemożliwych do wykonania (ad impossiblia nemo obligatur)

 domniemanie niewinności (oskarżonego uważa się za winnego dopiero wówczas, gdy sąd wyda prawomocny wyrok)

 wątpliwości należy wyjaśnić na korzyść oskarżonego (in dubio pre reo)

 prawo nie może rażąco naruszać powszechnie obowiązujących norm moralnych

 nieznajomość prawa nie usprawiedliwia jego przekroczenia (ignorantia iuris nocet)

 każdy ma prawo do obrony.

Korzystając z pomocy nauczyciela, sprawdźcie, czy rozumiecie znaczenie tych zasad.


 PRAWO W PANTOMIMIE

Przeczytajcie kolejny tekst i podzielcie się na 4-5-osobowe grupy – waszym zadaniem będzie przedstawienie w formie krótkiej, zabawnej pantomimy przydzielonej przez nauczyciela funkcji prawa.

FUNKCJE PRAWA

Prawo pełni w życiu każdego państwa wiele funkcji. Przede wszystkim ustala relacje między obywatelami, a także między obywatelami i różnymi instytucjami, określa, jakie rodzaje zachowań i działań są dozwolone, a jakie zakazane – tym samym ogranicza wolność wszystkich ludzi. Wyznacza też granice działań instytucji politycznych, wskazuje, co władza może uczynić, a czego jej robić nie wolno. Prawo pełni również funkcję porządkującą – określa na przykład, jakie są zasady ruchu drogowego albo jakie warunki trzeba spełnić, by zawrzeć ważną umowę o sprzedaży mieszkania.

Prawo jest zarazem ważnym instrumentem, za pomocą którego prawodawcy oddziałują na życie społeczne. Ustanawiając nowe prawo, mogą na przykład doprowadzić do zmiany społecznych przyzwyczajeń, promując nowe wzorce zachowań. Mogą także zakazać tych zachowań, które uważają za niewłaściwe i społecznie niepożądane.

Prawo nie powinno być zbyt często i zbyt pochopnie zmieniane. W dużej mierze zależy bowiem od tego stabilność życia społecznego. Nasze życie byłoby utrudnione, gdybyśmy nieustannie musieli zmieniać nasze nawyki – co by się na przykład działo, jeśliby co tydzień zasada ruchu prawostronnego na naszych ulicach była zastępowana ruchem lewostronnym? Gdyby prawo wciąż się miało zmieniać, balibyśmy się cokolwiek zaplanować – warunkiem planowania jest bowiem przewidywalność zachowań innych ludzi i stabilność zasad prawa.


 PRAWA I OBYCZAJE

Cóż warte prawa bez obyczajów?

Horacy (65-8 r. p.n.e.), poeta rzymski

Czy zgadzasz się z wymową tego retorycznego pytania? Czy same prawa wystarczą, by w państwie panował ład, a ludzie dobrze się traktowali? Swoje refleksje na ten temat zapisz w formie odpowiedzi na pytanie Horacego?


CO BY BYŁO, GDYBY?

A. W Polsce najważniejszym dokumentem, określającym prawa i wolności obywateli, jest konstytucja. Spróbujcie – pracując w parach – wypisać z rozdziału zatytułowanego „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela“ przykłady naszych uprawnień. Tekst Konstytucji RP do pobrania w formacie PDF.

B. Wyobraźcie sobie, że parlament nagle podejmuje decyzję, że od jutra przestają obowiązywać niektóre z praw i wolności człowieka. Zastanówcie się nad konsekwencjami uchylenia jednego z następujących praw:

  • wolność słowa,
  • prawa socjalne,
  • prawo własności,
  • prawo wyborcze (czynne i bierne),
  • prawa mniejszości etnicznych i wyznaniowych.

Co się zmieni w państwie i jak będzie wyglądać życie przeciętnego obywatela bez tych zapisów? Czego w nowej sytuacji obywatele nie będą mogli robić, a jakie dodatkowe uprawnienia zyska władza? Zaprezentujcie kolegom obraz życia w państwie po takich zmianach. Czy władzom wolno pozbawić ludzi tych praw?


CZY ZNASZ KONSTYTUCJĘ?

Podzielcie się na czteroosobowe zespoły. Każdy członek grupy czyta jeden rozdział Konstytucji RP, a następnie przedstawia go kolegom i koleżankom i zadaje im jedno pytanie sprawdzające, losując osobę, która ma na nie odpowiedzieć. 


 ​UŁÓŻ KONSTYTUCJĘ


Zdjęcie Arkadiusza Michniowskiego nadesłane na konkurs „Demokracja to...”, zorganizowany w 2010 r. przez Ambasadę USA w Warszawie i CEO

Podzielcie się na czteroosobowe grupy. Wyobraźcie sobie, że pracujecie nad projektem konstytucji dla nowego państwa. Wymyślcie jego nazwę, flagę i godło. Następnie zapoznajcie się z zamieszczoną poniżej listą praw i wolności człowieka. Które z tych praw umieścilibyście w rozdziale konstytucji dotyczącym praw i wolności człowieka?

Pogrupujcie je według podanych niżej trzech kategorii.

 Prawa, które koniecznie muszą znaleźć się w konstytucji.

 Prawa, które mogłyby znaleźć się w konstytucji, ale nie jest to konieczne.

 Prawa, które nie powinny być wpisane do konstytucji.

 

  • Prawo do życia – nikt nie może być pozbawiony życia ani przez władzę, ani przez innego człowieka. Ci, którzy pozbawiają innych życia, podlegają karze zgodnie z obowiązującym w państwie prawem.
  • Prawo zgromadzeń i stowarzyszeń – żadna władza nie może zabronić zagadania partii, stowarzyszeń, związków zawodowych oraz swobodnej ich działalności. Ludzie mogą protestować, organizować manifestacje i zgromadzenia (oczywiście, jeżeli nie zagrażają one prawom i wolnościom innych).
  • Prawo do posiadania własności – nikt nie może być, bez prawomocnego wyroku sadu, pozbawiony tego, co posiada.
  • Prawo do korzystania z biernego i czynnego prawa wyborczego – każdy ma prawo kandydować i wybierać swoich przedstawicieli do parlamentu i samorządu. Władze muszą zapewnić warunki do przeprowadzenia wyborów.
  • Prawo do ochrony życia prywatnego – każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, nienaruszalności swojego mieszkania i swojej korespondencji.
  • Wolność słowa – każdemu wolno wyrażać swoje opinie, przekazywać informacje.
  • Wolność sumienia i wyznania – każdy może wyznawać swoją religię albo nie wyznawać żadnej oraz ma prawo do własnych poglądów i swobodnego ich głoszenia.
  • Prawo do rzetelnego procesu – każdy ma prawo do tego, aby jego sprawa została rozpatrzona i osądzona w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd.
  • Wolność osobista – nikt nie może być pozbawiony wolności, chyba że został osądzony i uwieziony zgodnie z prawem.
  • Równość wobec prawa – wszyscy ludzie mają takie same prawa i są jednakowo traktowani przez prawo.
  • Zakaz dyskryminacji ze względu na pochodzenie, narodowość, rasę, wiek i płeć.
  • Prawo do ochrony przed skutkami bezrobocia – każdy, kto utracił pracę, ma prawo do pomocy ze strony państwa.
  • Prawo do szczególnej opieki ze strony państwa dla matek i dzieci.
  • Prawo do posiadania przez mniejszości narodowe swoich przedstawicieli w parlamencie.
  • Prawo do azylu politycznego – każdy, kto opuścił swój kraj, ponieważ był prześladowany z powodów politycznych, ma prawo zamieszkać w naszym kraju.
  • Prawo do nauki – każdy ma prawo do bezpłatnej nauki przynajmniej na poziomie szkoły podstawowej.
  • Prawo do swobodnego poruszania się w granicach swego kraju.
  • Prawo do organizowania zgromadzeń w sprawie równouprawnienia kobiet.

 W PEWNEJ SZKOLE

Przeczytaj historyjkę i odpowiedz na pytania.

W pewnej szkole grupa uczniów terroryzowała swoich młodszych kolegów. Podczas przerw zmuszała do oddawania pieniędzy lub cennych przedmiotów. Kilku uczniów stawiających opór zostało pobitych. Uczniowie z młodszych klas bali się wychodzić podczas przerw na szkolne boisko. Chuligani, czując się bezkarnie, wyznaczyli nawet określoną sumę pieniędzy, którą mieli każdego dnia oddawać im młodsi koledzy. Wkrótce jednak informacje o zastraszaniu młodszych uczniów dotarły do nauczycieli. Odpowiedzialni za stosowanie przemocy zostali ukarani. Kilku chłopcom obniżono oceny ze sprawowania, a jednego przeniesiono do innej szkoły.

  • Kto w opisanych wyżej wydarzeniach używał władzy?
  • Jaka jest różnica między władzą użytą przez uczniów terroryzujących swych młodszych kolegów a władzą użytą przez nauczycieli?

CZY MA PRAWO TO ZROBIĆ?

Nie zawsze osoby wydające nam polecenia mają do tego prawo. Uczniowie nie mają na przykład uprawnień do wydawania poleceń swoim kolegom, a zwłaszcza stosowania wobec nich przemocy. Taką władzę możemy nazwać władzą nieuprawnioną. Natomiast nauczyciele mają prawo w określonym zakresie wydawać polecenia uczniom. Ich władza jest uprawniona.

Odpowiedz za pomocą formularza na zawarte pytania. Przygotuj się do uzasadnienia odpowiedzi.

  1. Czy dyrektor szkoły ma prawo wydawać nauczycielom polecenia dotyczące godzin ich pracy?
  2. Czy prezydent ma prawo nakazać obywatelowi poślubienie wyznaczonej przez siebie osoby?
  3. Czy policjant ma prawo zatrzymać samochód przekraczający obowiązujące w tym miejscu ograniczenie prędkości?
  4. Czy rodzice mają prawo nakazać ci powrót do domu przed godziną 22.00?
  5. Czy twój szkolny kolega lub twoja szkolna koleżanka ma prawo zmusić cię do wykonania za niego/nią zadania domowego?

 CZWARTA KLASÓWKA

Wyobraźcie sobie, że znaleźliście się w opisanej poniżej sytuacji. Podzielcie się na pary lub małe zespoły. Rozważcie różne warianty zachowania się uczniów w tej sytuacji oraz oceńcie możliwe negatywne i pozytywne konsekwencje ich (wykorzystajcie do tego drzewo decyzyjne zamieszczone na końcu książki). Na podstawie tej analizy podejmijcie decyzję, w jaki sposób powinna się zachować klasa. Zaprezentujcie swoje zespołowe ustalenia klasie i oceńcie ich skuteczność. Zastanówcie się też, do kogo powinni się zwrócić opisani w historyjce uczniowie?

Pewnego czerwcowego dnia nauczyciel fizyki wszedł na lekcję do klasy Ia i poprosił uczniów, by schowali do teczek książki i zeszyty, a wyjęli kartki. „Napiszemy sobie klasóweczkę“ – powiedział z uśmiechem. Uczniom nie było jednak do śmiechu. W tym tygodniu mieli już trzy poważne sprawdziany i nikt nie zdążył dobrze przygotować się z fizyki.

Przewodniczący klasy wstał i wyjaśnił nauczycielowi sytuację. Przypomniał, że w obowiązującym w ich szkole regulaminie zapisano, iż w ciągu tygodnia uczniowie mogą pisać co najwyżej trzy klasówki, a nauczyciele powinni zaznaczać w dzienniku ich przewidywane terminy. Nauczyciel fizyki powiedział jednak, że jeśli nie przeprowadzi sprawdzianu tego dnia, to będzie musiał na koniec roku wystawić uczniom oceny z dotychczasowych stopni, gdyż ze względu na przewidywany w następnym tygodniu dzień wolny jest to właściwie przedostatnia lekcja przed klasyfikacją. Po klasie przeszedł szmer, potem zaległa cisza. Fizyk zaczął zapisywać na tablicy zadania do rozwiązania...


ILE WŁADZY?

Głównym zadaniem osób sprawujących władzę jest używanie jej dla dobra tych, którzy tej władzy podlegają. Powierzenie komuś władzy odbywa się w drodze wyborów albo przez mianowanie. Ogół uczniów klasy wybiera przewodniczącego swego samorządu, ogół obywateli państwa wybiera prezydenta itp. Dlatego też osoby sprawujące władzę powinny wykorzystywać ją do realizacji potrzeb i dążeń swoich wyborców. Zakres uprawnień powierzonych osobie wybranej na jakieś stanowisko powinien odpowiadać jej funkcji, czyli zadaniom, które ma wykonywać, i oczekiwaniom, jakie ma ona spełniać. Ćwiczenie to wykonywać będziecie w czterech grupach. Każdy z zespołów wybierze przewodniczącego, do którego obowiązków będzie należało:

  • kierowanie pracami zespołu;
  • dbanie o to, by propozycje zgłaszane przez członków grupy przyjmowane były większością głosów;
  • zachęcanie wszystkich członków grupy, aby włączyli się do wspólnej pracy;
  • przeprowadzenie wyborów osoby odpowiedzialnej za przedstawienie pozostałym uczniom klasy wyników prac grupy.

Wnioski zapiszcie w tabeli (do ściągnięcia materiały pomocnicze).

GRUPA A - „UCZNIOWIE”

Jesteście grupą uczniów tworzących klasę. Wkrótce macie przystąpić do wyboru przewodniczącej lub przewodniczącego waszego samorządu. Zastanówcie się, jakie są wasze oczekiwania wobec takiej osoby. Rozważcie też, jaki zakres władzy chcielibyście jej powierzyć, aby mógł on spełnić te oczekiwania. Pamiętajcie, że władza oznacza możliwość kierowania innymi. Zwróćcie uwagę na to, aby proponowany zakres władzy nie był ani zbyt duży, ani zbyt mały w stosunku do oczekiwań wobec przewodniczącego samorządu.

GRUPA B - „NAUCZYCIELE”

Jesteście grupą nauczycieli. Wkrótce przeprowadzony zostanie konkurs na stanowisko dyrektora szkoły. Zastanówcie się, jakie są wasze oczekiwania wobec tej osoby oraz jaki zakres władzy chcielibyście jej powierzyć, aby mogła te oczekiwania spełnić. Pamiętajcie, że władza oznacza możliwość kierowania innymi. Postarajcie się, aby proponowany zakres władzy nie był ani zbyt duży, ani zbyt mały w stosunku do oczekiwań wobec dyrektora szkoły.

GRUPA C - „RADNI”

Jesteście grupą radnych wybranych w wyborach samorządowych, aby reprezentować ogół mieszkańców powiatu. Wkrótce macie przystąpić do wyboru starosty. Rozważcie, jakie są wasze oczekiwania wobec niego oraz jaki zakres władzy chcielibyście mu powierzyć, aby mógł te oczekiwania spełnić. Pamiętajcie, że władza oznacza możliwość kierowania innymi. Zadbajcie o to, aby proponowany zakres władzy nie był ani zbyt duży, ani zbyt mały w stosunku do oczekiwań wobec starosty

GRUPA D - „OBYWATELE”

 Stanowicie ogół obywateli państwa. Wkrótce weźmiecie udział w wyborach prezydenta. Zastanówcie się, jakie są wasze oczekiwania wobec niego. Rozważcie też, jaki zakres władzy chcielibyście mu powierzyć, aby mógł spełnić te oczekiwania. Pamiętajcie, że władza oznacza możliwość kierowania innymi. Zwróćcie uwagę na to, aby proponowany zakres władzy nie był ani zbyt duży, ani zbyt mały w stosunku do oczekiwań wobec prezydenta państwa.

Nasze oczekiwania wobec...

Uprawnienia, czyli zakres władzy, jaki chcemy mu/jej powierzyć, aby mógł/mogła spełnić te oczekiwania

 

 


ZADANIA I UPRAWNIENIA

Władza to rzecz trochę niebezpieczna - i dla rządzących, i rządzonych. Jak zabezpieczyć się przed nadużywaniem władzy? Współczesnym rozwiązaniem jest precyzyjne określenie zadań, jakie ma realizować osoba na danym stanowisku, oraz związanych z nimi uprawnień. Zadaniem dyrektora szkoły jest między innymi zatrudnianie nauczycieli, tak więc do jego uprawnień należy podpisywanie umów o pracę. Natomiast z zadania tego nie wynika wcale uprawnienie do decydowania o tym, w jaki sposób nauczyciele mają spędzać swój wolny czas. Spróbujcie teraz uzupełnić tabelkę poniżej!

Funkcja

Zadania

Uprawnienia

Dyrektor szkoły

 

 

Policjant

ściganie przestępców

 

 

reprezentowanie Polski za granicą

mianowanie ambasadorów

Burmistrz

 

 

Celnik

ściganie opłat celnych za towary przywożone i wywożone za granicą

 

Sędzia

 

 


NASZ IDEAŁ

Sprawowanie władzy oznacza możliwość kierowania innymi ludźmi. Dlatego też jest to zadanie bardzo odpowiedzialne. Często uczestniczyć będziesz w wyborach, w wyniku których zostanie powierzony komuś określony zakres władzy. Biorąc udział w takich wyborach, powinniśmy być przekonani, iż osoba, na którą oddajemy swój głos, nie użyje władzy do działań sprzecznych z dobrem ogółu obywateli. Zastanów się teraz, jakie cechy powinny mieć osoby wybierane, aby sprawować władzę.

Zacznij od odpowiedzi na następujące pytania:

  • Czy wybierając przewodniczącego swojej grupy kierowałeś się jego cechami charakteru? Jeśli tak, to jakie to były cechy?
  • Weź udział w dyskusji na temat pożądanych cech osób wybieranych, aby sprawować władzę.

Wnioski zapisz na kartce papieru (patrz wzór poniżej).

a) osoby sprawujące władzę powinny mieć następujące cechy:

 

b) osoby sprawujące władzę nie powinny mieć następujących cech:


 

2. O prawach przyrodzonych

WYBIERZ ĆWICZENIE  SPRAWIEDLIWOŚĆ I PRAWO  ZROZUMIEĆ DEKLARACJĘ  SPRAWDŹ, CZY ROZUMIESZ?  


 SPRAWIEDLIWOŚĆ I PRAWO

Prawa człowieka – jakie skojarzenia budzi w tobie to wyrażenie? Zapiszcie wasze refleksje na dużych arkuszach papieru. Powróćcie do listy skojarzeń pod koniec lekcji. Które z nich okazały się trafne? Dlaczego niektóre z nich nie są prawami człowieka? Przedyskutujcie to i spróbujcie wspólnie napisać definicję praw człowieka.
Przeczytajcie poniższy tekst.

Idea sprawiedliwych rządów i przynależnych jednostce praw rozwijała się nie tylko na zachodzie Europy. Zaznaczyła się ona mocno w dziełach XV-wiecznych polskich myślicieli. Stanisław ze Skarbimierza, rektor Akademii Krakowskiej, uważał, że fundamentem państwa jest prawo, a władza królewska nie może go dowolnie naruszać. Aby kraj mógł rozkwitać, niezbędne jest, by „rządy opierały się na słusznej ustawie zachowującej jedna dla wszystkich sprawiedliwość“. Król musi w swym działaniu kierować się dobrem mieszkańców państwa, inaczej stanie się tyranem, którego poddani będą mieli prawo obalić. „Nie jest sprawiedliwy ten – stwierdza Stanisław ze Skarbimierza – kto narusza prawa innego człowieka, bo oddawanie każdemu tego, co mu się należy, nie najmniejsza jest częścią sprawiedliwości“ (czyli nie najmniej ważną – przypis red.).

Podobne myśli odnaleźć można także w dziełach wielkiego uczonego Pawła Włodkowica, który pisał, że o ile władza papieska powstaje z woli Boga, o tyle królewska zależy od zgody tych, którzy są rządzeni. Prawo stoi ponad królem, a decyzje monarchy sprzeczne z prawem „nie utrzymują się w mocy“.


ZROZUMIEĆ DEKLARACJĘ


W 2018 roku mija 70 lat od uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka Organizacja. Z tej okazji Organizacja Narodów Zjednoczonych wydała okolicznościowy plakat.

Przeczytajcie wybrane artykuły Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i wypiszcie wymienione w nich prawa człowieka. Czy rozumiecie wszystkie zawarte tam sformułowania?

Pracując w parach, spróbujcie tak je zapisać, by stały się zrozumiale nawet dla uczniów i uczennic z młodszych klas szkoły podstawowej (każda para opracowuje uproszczoną wersję jednego artykułu). Dajcie je do przeczytania młodszemu rodzeństwu, aby przekonać się, czy rzeczywiście udało wam się napisać je w prosty i przystępny sposób.
Pełny tekst Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka do pobrania w PDF.

 

POWSZECHNA DEKLARACJI PRAW CZŁOWIEKA (fragmenty)

Artykuł 1
Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.
 

Artykuł 2
Każdy człowiek posiada wszystkie prawa i wolności zawarte w niniejszej Deklaracji bez względu na jakiekolwiek różnice rasy, koloru, płci, języka, wyznania, poglądów politycznych i innych, narodowości, pochodzenia społecznego, majątku, urodzenia lub jakiegokolwiek innego stanu (…).
 

Artykuł 3
Każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa swej osoby.
 

Artykuł 4
Nie wolno nikogo czynić niewolnikiem ani nakładać na nikogo służebności; niewolnictwo i handel niewolnikami są zakazane we wszystkich swych postaciach.
 

Artykuł 12
Nie wolno ingerować samowolnie w czyjekolwiek życie prywatne, rodzinne, domowe, ani w jego korespondencję, ani też uwłaczać jego honorowi lub dobremu imieniu. Każdy człowiek ma prawo do ochrony prawnej przeciwko takiej ingerencji lub uwłaczaniu.
 

Artykuł 21

  1. Każdy człowiek ma prawo do uczestniczenia w rządzeniu swym krajem bezpośrednio lub poprzez swobodnie wybranych przedstawicieli.
  2. Każdy człowiek ma prawo równego dostępu do służby publicznej w swym kraju.
  3. Wola ludu jest podstawą władzy rządu; wola ta wyraża się w przeprowadzanych okresowo rzetelnych wyborach, opartych na zasadzie powszechności, równości i tajności, lub na innej równorzędnej procedurze, zapewniającej wolność wyborów.


Artykuł 23

  1. Każdy człowiek ma prawo do pracy, do swobodnego wyboru pracy, do odpowiednich i zadowalających warunków pracy oraz do ochrony przed bezrobociem.
  2. Każdy człowiek, bez względu na jakiekolwiek różnice, ma prawo do równej płacy za równą pracę.


Artykuł 24
Każdy człowiek ma prawo do urlopu i wypoczynku, włączając w to rozsądne ograniczenie godzin pracy i okresowe płatne urlopy.
 

Artykuł 26

  1. Każdy człowiek ma prawo do nauki. Nauka jest bezpłatna, przynajmniej na stopniu podstawowym. Nauka podstawowa jest obowiązkowa. Oświata techniczna i zawodowa jest powszechnie dostępna, a studia wyższe są dostępne dla wszystkich na zasadzie równości w zależności od zalet osobistych.

 


SPRAWDŹ, CZY ROZUMIESZ?

A. Wskaż dokumenty prawa międzynarodowego:

• Konstytucja 3 maja

• Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (ONZ)

• Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

• Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych

• Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela.

B. Podaj kilka przykładów praw i wolności zawartych w obowiązujących obecnie dokumentach prawa międzynarodowego.

 

3. Na straży wolności i praw

WYBIERZ ĆWICZENIE  SKAZANY  JAK DZIAŁAJĄ ORGANIZACJE POZARZĄDOWE?  ZAKŁADAMY ORGANIZACJĘ  PRZYŁĄCZ SIĘ! 


SKAZANY

Przeczytaj poniższą historyjkę o losach obywatela pewnego państwa, który został bezpodstawnie oskarżony o poważne przestępstwo. Jakie prawa osobiste i proceduralne złamano w tym przypadku? Zastanów się, jak potoczyłaby się ta historia w państwie przestrzegającym praw i wolności. Jakie procedury prawne chronią obywatela przed podobnymi sytuacjami? Spróbuj napisać podobną historyjkę.

Robert K. szedł sobie spokojnie ulicą, gdy nagle usłyszał jakieś krzyki. W jego kierunku biegło trzech rosłych mężczyzn, wołając: „To on! Łapcie złodzieja!“. Gdy go dogonili, przewrócili na ziemię i przytrzymali, aż zjawił się patrol policji. Policjantom mężczyźni wyjaśnili, że Robert włamał się do pobliskiego sklepu i ukradł z kasy 5000 dolarów. Policjanci, nie zważając na protesty i tłumaczenia Roberta, zakuli go w kajdanki, zaprowadzili na posterunek i zamknęli w areszcie. Robert prosił, by pozwolili mu zadzwonić do adwokata i skontaktować się z rodziną, ale odpowiedziano mu, że złodziejom nie należą się żadne przywileje. Po miesiącu przewieziono go do sądu, gdzie odbyła się krótka rozprawa. Świadkami byli trzej mężczyźni, którzy schwytali go feralnej nocy. Robert nie miał obrońcy i nie pozwolono mu nawet na zadawanie pytań świadkom. Sędzia nie chciał wysłuchać wyjaśnień oskarżonego i szybko wydał wyrok, skazując Roberta na 6 lat więzienia. Robert został natychmiast przewieziony do więzienia, poinformowano go także, że wyrok jest ostateczny i nie przysługuje od niego żadne odwołanie. Gdy po odbyciu kary wyszedł na wolność, dowiedział się, że tymczasem schwytano prawdziwego złodzieja. Dowiadywał się nawet, czy nie przysługuje mu jakieś odszkodowanie, ale powiedziano mu, że państwo ma ważniejsze sprawy na głowie niż wspomaganie kryminalistów.


JAK DZIAŁAJĄ ORGANIZACJE POZARZĄDOWE?

Przeczytajcie w internecie ostatnie doniesienia Amnesty International na temat łamania praw człowieka na świecie. Kto – w tych krajach i poza nimi – może stanąć w obronie pokrzywdzonych? Poznaj inne organizacje pozarządowe chroniące prawa człowieka. Na jakich zasadach opierają swoje działanie? Jakie cele sobie stawiają? Jakie metody działania stosują w obronie praw i wolności? Poszukaj odpowiedzi na te pytania na stronach internetowych tych organizacji.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Bada przestrzeganie praw człowieka w Polsce, w tym uchodźców i cudzoziemców, mniejszości narodowych i etnicznych, dzieci. Udziela bezpłatnej pomocy prawnej ofiarom naruszeń tych praw.

Polska Akcja Humanitarna

Organizuje zaopatrzenie dla najbardziej zagrożonych regionów świata – Konwoje Pokoju, wysyła konwoje z pomocą humanitarną (były one m.in. w Czeczenii, Kosowie, Bośni, Afganistanie, Syrii i na Ukrainie). Podejmuje działania, które pozwolą jak najszybciej zapewnić poszkodowanym w katastrofach naturalnych lub konfliktach zbrojnych wodę pitną, jedzenie, dach nad głową i przedmioty pierwszej potrzeby. Buduje w Somalii i Sudanie Południowym studnie i inne ujęcia wodne, odbudowuje zniszczone szkoły, a także zapewnia dzieciom darmowy transport do szkół. Prowadzi Akcję Pomocy Polakom na Wschodzie, m.in. na Litwie i w Kazachstanie. Od 1998 roku zajmuje się dożywianiem dzieci w północno-wschodniej Polsce w ramach akcji „Pajacyk”.

Komitet Ochrony Praw Dziecka

Udziela wszechstronnej pomocy krzywdzonym dzieciom i ich rodzinom. Upowszechnia znajomość praw dziecka oraz ujawnia ich naruszanie. Interweniuje w sprawach dzieci, których prawa są łamane (m.in. ofiar przemocy emocjonalnej, fizycznej i seksualnej oraz zaniedbań i niewłaściwej pomocy).


 

Amnesty International

Informuje opinię publiczną o przypadkach łamania praw człowieka, staje w obronie więźniów sumienia, sprzeciwia się torturom i karze śmierci. Corocznie w okolicach 10 grudnia,  kiedy przypada Międzynarodowy Dzień Praw Człowieka, organizuje Maraton Pisania Listów w obronie osób, których prawa zostały naruszone (w 2016 roku w Polsce napisano 356 645 listów i apeli, a na całym świecie ponad 4,6 mln). Od lat opowiada się za wdrożeniem międzynarodowych standardów przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej – kampania „Stop przemocy kobiet w Polsce”.


 

UNICEF

Warto wiedzieć, że ochroną praw człowieka zajmują się nie tylko NGO, ale także IGO, czyli organizacje międzyrządowe (ang. intergovernmental organizations). Należy do nich między innymi UNICEF – jedna z agend Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Polski Komitet UNICEF wspiera akcje niesienia pomocy dzieciom na całym świecie, zwłaszcza tym żyjącym w trudnych warunkach. Działa na rzecz zniesienia przesadów, barier i uprzedzeń pomiędzy dziećmi na całym świecie.


 

ZAKŁADAMY ORGANIZACJĘ

Podzielcie się na kilkuosobowe grupy. Wyobraźcie sobie, że jesteście grupą młodych ludzi, którzy postanowili założyć pozarządową organizację zajmującą się ochroną praw człowieka – w waszym najbliższym otoczeniu, w Polsce, w innym kraju albo na całym świecie. Określcie nazwę, zasady, cele i metody działania waszej organizacji. Nie musicie zajmować się wszystkimi prawami człowieka – możecie skoncentrować waszą działalność na jednym wybranym prawie.

Zorganizujcie kongres nowych organizacji na rzecz obrony praw człowieka. Przygotujcie ulotki informacyjne na temat swojej organizacji, opracujcie jej symbol lub znak graficzny oraz wybierzcie delegatów na kongres. Kilku uczniów może przyjąć rolę dziennikarzy wypytujących uczestników o wszystkie szczegóły.

NAZWA ORGANIZACJI:

 

 ZASADY DZIAŁANIA (jakich ogólnych zasad zamierzacie przestrzegać?)

 

CELE ORGANIZACJI (w jakim celu tworzycie organizację?)

 

METODY DZIAŁANIA (co i jak chcecie robić?)

 

PLANY NA NAJBLIŻSZY ROK:

 

LOGO:

 

PRZYŁĄCZ SIĘ!

Pomyśl, czym się różnią metody działania organizacji pozarządowych od innych znanych ci sposobów ochrony praw człowieka? W jakiej sytuacji politycznej instytucje niezależne od rządu są szczególnie potrzebne? Czy metody działania organizacji pozarządowych mogą być – twoim zdaniem – skuteczne? Jak można włączyć się w ich działanie? Czy któraś z tych organizacji działa w twojej okolicy? Czym się zajmuje? Może uda się zorganizować spotkanie z ludźmi zaangażowanymi w jej działania?

Zaprojektujcie wspólnie plakat zachęcający do udziału w akcji (np. zbiórce pieniędzy i darów) prowadzonej ostatnio przez jedną z wymienionych w lekcji lub znanych ci skądinąd organizacji.

Załączone dokumenty

4. Jakie prawa mają dzieci?

WYBIERZ ĆWICZENIE  RZECZNIK DZIAŁA  JANUSZ KORCZAK  SYMBOLE PRAW


RZECZNIK DZIAŁA

Wśród wielu ważnych działań, jakie podejmuje Rzecznik Praw Dziecka, znaczące miejsce zajmują kampanie społeczne na rzecz praw dzieci w Polsce. Przyjrzyj się plakatom z kilku kampanii RPD i wyjaśnij, co było celem akcji.

Plakat 1 Plakat 2 Plakat 3

JANUSZ KORCZAK


Budynek Państwowej Szkoły Handlowej im. J. i M. Roeslerów przy ul. Chłodnej 33 w Warszawie, w którym od listopada 1940 do października 1941 mieścił się Domu Sierot/ Wikipedia 

„Wzywam o Magna Charta Libertatis, o prawa dziecka...“ pisał Janusz Korczak (1878-1942) w książce Jak kochać dziecko. Korczak był lekarzem, a przede wszystkim społecznikiem oddanym dzieciom. W latach trzydziestych XX wieku jako „Stary Doktor“ prowadził radiowe audycje dla dzieci. Przede wszystkim zaś stworzył „Dom“ – miejsce godnego życia dla bezdomnych i osieroconych dzieci. Napisał też wiele książek dla dzieci i o dzieciach: Król Maciuś I, Bankructwo małego Dżeka, Kajtuś Czarodziej. Podczas wojny Korczak nie opuścił swoich wychowanków – z własnego wyboru towarzyszył dzieciom do obozu zagłady w Treblince, gdzie został zamordowany.

„Lata pracy potwierdziły, że dzieci zasługują na szacunek, zaufanie i życzliwość“ – pisał Korczak. Wśród praw przysługujących dziecku wymieniał prawo do godności, do szacunku i akceptacji ze strony innych.

 

 

 


SYMBOLE PRAW

Pracując w parach, wykonajcie rysunek ilustrujący (lub symbolizujący – patrz rysunek poniżej) jedno z praw dziecka. Zadbajcie, by każda praca ilustrowała inne prawo. Zebrane rysunki złożą się na wystawę lub klasowy album na temat praw dziecka.

Prawo do wypowiedzi

 

Załączone dokumenty